Επέτειοι και κατασκευές

Η αλήθεια είναι ότι το πρόβλημα με τις εθνικές επετείους είναι το ίδιο με όλες τις έννοιες στο πλαίσιο του «εθνικού». Όχι, δεν πρόκειται για «έκρηξη αντεθνικής εμπάθειας» (που στο ιδεολογικό DNA της συντριπτικής πλειοψηφίας επισύρει τιμωρία εσχάτης προδοσίας), αλλά μάλλον για μια ορθολογιστική και ενδεχομένως κυνική θεώρηση της ιστορικής κατασκευής που μετά τιμών φέρει σήμερα την ονομασία του έθνους ανά τον κόσμο (γιατί, όχι, δεν είναι ΚΑΙ αυτό ελληνικό εύρημα).

1943, το "έθνος" στην υπηρεσία των εκάστοτε συμφερόντων: τσολιάδες στην υπηρεσία των Ναζί και των SS, μέλη των ταγμάτων ασφαλείας της κυβέρνησης Ράλλη παρελαύνουν περήφανα στους δρόμους της Αθήνας τους δηλώνοντας την προθυμία να προσφέρουν υπηρεσίες εις βάρος των ανταρτών του ΕΑΜ και των αγωνιστών της Αντίστασης.

1943, το «έθνος» εργαλείο των εκάστοτε συμφερόντων: τσολιάδες στην υπηρεσία των Ναζί και των SS, μέλη των ταγμάτων ασφαλείας της κυβέρνησης Ράλλη παρελαύνουν περήφανα στους δρόμους της Αθήνας δηλώνοντας την προθυμία τους να προσφέρουν υπηρεσίες εις βάρος των ανταρτών του ΕΑΜ και των αγωνιστών της Αντίστασης.

Περί κατασκευών ο λόγος, λοιπόν, ανθρωπίνων, βεβαίως – βεβαίως (σε περίπτωση που κάποιοι εκεί έξω θεωρούν ότι υπάρχουν και άλλης προελεύσεως κατασκευές). Ως είθισται, αυτές προκύπτουν για να εξυπηρετήσουν συγκεκριμένες ιστορικές ανάγκες –μικρότερες ή μεγαλύτερες – των ανθρώπινων κοινωνιών και καθίστανται εργαλεία που αποσκοπούν στην αποτελεσματικότερη οργάνωση της κοινωνικής ζωής: τουτέστιν όλων των δραστηριοτήτων που απαιτούνται για τη διαβίωση των ατόμων που συμμετέχουν σ’ αυτή. Και είναι ιστορικά αποδεδειγμένο ότι αυτές οι κατασκευές, από το λίθινο πέλεκυ μέχρι και το δημοκρατικό πολίτευμα υπήρξαν ο ακρογωνιαίος λίθος για την εξέλιξη της ανθρωπότητας.

Μοιραία, αλλά πάλι ίσως κι ευτυχώς, όταν αυτά τα εργαλεία πάψουν να συνιστούν κομμάτι της προόδου (όπου πρόοδος βλ. συνολική βελτίωση της ποιότητας ζωής των μελών μιας κοινωνίας), κι ακόμα περισσότερο όταν αρχίσουν να την αναστέλλουν, αργά ή γρήγορα η ίδια η κοινωνία τα σπρώχνει στο περιθώριο. Με τον ίδιο τρόπο που οι ξύλινοι τροχοί έχουν γραφτεί οριστικά πια στην Ιστορία, έτσι πλήθος ιδεολογικών κατασκευών (όπως η θεία υπόσταση του μονάρχη) είχαν επίσης την ίδια τύχη.

Το ιδεολόγημα του έθνους θεωρήθηκε απαραίτητο για την κοινωνική συνοχή και την αποτελεσματικότητα της κοινωνικής δραστηριότητας μετά την άνοδο της αστικής τάξης, και την έκρηξη της βιομηχανικής παραγωγής. Όλα αυτά τα εργατικά χέρια, με ετερόκλητη ταυτότητα, που ήταν μέχρι τότε υπήκοοι αυτοκρατοριών και βασιλείων έπρεπε να πιστέψουν σε μία ιδέα που θα τους δέσμευε στην ανάγκη να προοδεύσει αυτό το νέο κράτος. Για την κατασκευή του ιδεολογικού αυτού εργαλείου επιστρατεύθηκαν τρανταχτά ιστορικά παραδείγματα, όπου χρειάστηκε αποσιωπήθηκαν ή διαστρεβλώθηκαν πληροφορίες και το εκπαιδευτικό σύστημα φρόντισε για τη διαιώνισή του.

Κάπως έτσι, λοιπόν, όλοι γνωρίζουμε για το «ΟΧΙ» του Μεταξά, αλλά μας διαφεύγει η τετραετής δικτατορία του, ή θριαμβολογούμε για την ελληνική αντίσταση, αλλά αγνοούμε τη μοίρα που επεφύλαξε η ελληνική κυβέρνηση μετά το 1944 στους αντιστασιακούς. Ή ακόμα θυμόμαστε με σεβασμό τους Κύπριους εθελοντές που συμμετείχαν στη μάχη εναντίον του Άξονα, αλλά παραλείπουμε την επώδυνη αντίφαση ότι πολέμησαν στο πλευρό του Άγγλου δυνάστη.

Η «εθνική ενότητα» μπορεί να δικαιολογήσει πολλά. Γιατί εκ τη ς εφευρέσεως του όρου αυτή απηχεί τα εκάστοτε συμφέροντα και ανάγκες των αστών. Κι έτσι ορίζει φίλους κι εχθρούς κατά βούληση. Στο πλαίσιο αυτό οι αστικές κυβερνήσεις των συμμαχικών δυνάμεων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου είχαν συμφωνήσει ότι πάνω από τις επιμέρους κόντρες τους, η κατατρόπωση του Άξονα ήταν κοινός στόχος.Το κριτήριο δεν ήταν σίγουρα καμιά εθνική αξιοπρέπεια, εξου και η εθνοκοφροσύνη των ταγμάτων ασφαλείας τα όρισε στο πλάι των Ναζί. Άλλωστε μόλις ο κοινός εχθρός βγήκε από τον ορίζοντα οι πάλαι ποτέ σύμμαχοι ξαναγύρισαν στα μεταξύ τους μέτωπα, επιστρέφοντας στο παραδοσιακό επιχείρημα της «εθνικής επιβίωσης».

Για αιώνες, τα συμφέροντα της αστικής τάξης ταυτίζονται με την πρόοδο του λαού, εξ ου και οι πιστοί ακόλουθοι και στρατιώτες για να θυσιαστούν στις μάχες. Οι αντιφάσεις, όμως, γίνονται όλο και πιο εμφανείς, και διαψεύδουν τα αστικά θεμέλια του «έθνους». Μένει μόνο να δούμε πότε η αντιφάσεις από απλή γκρίνια, θα φτάσουν να πυροδοτήσουν γνήσια αντίδραση και ιστορική αντικατάσταση του εργαλείου.

furer-ellada

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s